Vijf lessen na mijn ontslag: wat ik voelde en wat de wetenschap erover zegt

Real talk: een aantal jaar geleden werd ik ontslagen. De job was mijn eerste keuze na mijn doctoraat, een job waar ik me thuis voelde, bij een team waar ik sneller close mee werd dan ik ooit had verwacht. Na een jaar werd ik bij de CEO geroepen - het bedrijf had financiële problemen. Twee maanden opzeg, net voor de feestdagen. Ik werd emotioneel, en boos op mezelf omdat ik emotioneel werd. Het voelde als weggegooid worden, als een relatie die uitgaat terwijl jij nog volop investeert. Het voelde als een vernedering.

Ik ben ondertussen therapeut en coach en dankbaar voor alle levenservaring die mij helpt om anderen hun verhaal te kunnen ontvangen. Dit zijn de vijf lessen die ik leerde uit mijn ontslag, aangevuld met wat onderzoek zegt.

Waarom een grote levensverandering je helemaal onderuit kan halen

Ik stel hoge eisen aan mezelf. Als kind van tien droomde ik van een resetknop om alles opnieuw te kunnen doen tot het perfect was. "Goed genoeg" voelde nooit goed genoeg.

Onderzoek naar perfectionisme wijst uit dat deze mindset kan samenhangen met meer depressieve gevoelens en angstklachten (Curran & Hill, 2019). Wie zijn waarde koppelt aan presteren, raakt bij een ontslag niet alleen een job kwijt, maar ook het bewijs van het eigen kunnen. Dat verklaart waarom ontslag voor sommigen aanvoelt als een oordeel over wie ze zijn. Hetzelfde gaat trouwens op voor een relatiebreuk.

Les 1: geef je emoties tijd en ruimte

Je overdrijft niet. Een meta-analyse van Paul en Moser (2009) toont dat werkloosheid duidelijk samengaat met meer psychische klachten, zoals stress, angst en depressieve gevoelens, en met een lager zelfbeeld. Een verlies van werk is ook een verlies van structuur, zekerheid, sociaal contact en identiteit.

Ik noemde het toen een soort rouwproces. Dat klopt, met één nuance: rouw verloopt niet in vaste fases die je netjes afvinkt. Het duaal procesmodel (Stroebe & Schut, 1999) beschrijft dat mensen pendelen tussen verliesgericht bezig zijn (verdriet, piekeren, verwerken) en herstelgericht bezig zijn (nieuwe plannen, afleiding, praktische zaken). Allebei zijn gezond. Je mag dus op dinsdag solliciteren en op woensdag in elkaar zakken.

Schrijven kan daarbij helpen. In een bekende studie schreven ontslagen professionals over hun gedachten en gevoelens rond het ontslag. Dit bleek hen ook te helpen in hun zoektocht naar nieuw werk (Spera, Buhrfeind & Pennebaker, 1994).

Les 2: gebruik de extra tijd om op te laden

Ik las boeken, keek films, kookte nieuwe gerechten en luisterde naar podcasts. Zonder het te weten deed ik aan wat in de psychologie behavioral activation heet: door bewust aangename en betekenisvolle activiteiten in te plannen, verbetert je stemming vaak, ook als de motivatie er eerst niet is (Dimidjian et al., 2006). Wachten tot je je vanzelf weer beter voelt werkt zelden. Beginnen komt vaak eerst, de energie volgt. Fake it 'til you make it? Stel jezelf de vraag welke activiteiten je zou doen als je je goed zou voelen, en breng die voorzichtig opnieuw binnen in je dag. De kans is groot dat ze je effectief een beter of minstens rustiger gevoel geven.

Les 3: herbekijk je pad

Ontslag dwingt je om te vragen of dit nog is wat je wilt. Ik merkte dat ik creativiteit en strategie miste, en koos een nieuwe professionele richting.

De zelfdeterminatietheorie (Deci & Ryan, 2000) stelt dat motivatie en welzijn afhangen van drie basisbehoeften: autonomie, competentie en verbondenheid. Als je werk er één structureel mist, voel je dat. Een ontslag of relatiebreuk is pijnlijk, maar kan ook de aanleiding zijn om te kijken welke behoefte jouw werk niet meer voedt.

Les 4: hou contact met je netwerk

Als je diep zit voelt het veiliger om je te isoleren. Dat is logisch - een gekwetst dier kruipt ook weg in zijn hol. Maar we zijn sociale wezens. De liefde en zorg van anderen ervaren is helend. Bovendien versterkt het je relaties wanneer je om hulp vraagt. Anderen voelen zich gewaardeerd en nuttig, en jij kan een deel van je baggage even bij iemand anders leggen. Gewoon naast elkaar zitten, of samen simpele dingen doen zoals opruimen of boodschappen doen, is soms al ontzettend krachtig.

Les 5: wees mild voor jezelf

Ik wil dit niet afronden met een strikje. Het leven is rommelig en niet eerlijk, en zelfs nadat ik nieuw werk had, voelde ik me een hele tijd losgekoppeld. Alle tips en tricks van de wereld kunnen je helpen om na een crisis terug vooruit te raken, maar er is één ding dat we in zo'n periode allemaal nodig hebben: mildheid. Het klinkt ontzettend zweverig, en misschien zelfs als een omarmen van "zwakte" (wat dat ook moge betekenen). Maar mildheid voor jezelf is zelfs een wetenschappelijk bewezen pluspunt. Zelfcompassie na een mislukking hangt samen met meer motivatie om te verbeteren, niet minder (Breines & Chen, 2012).

Bronnen

• Breines, J. G., & Chen, S. (2012). Self-compassion increases self-improvement motivation. Personality and Social Psychology Bulletin, 38(9), 1133–1143.

• Curran, T., & Hill, A. P. (2019). Perfectionism is increasing over time. Psychological Bulletin, 145(4), 410–429.

• Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The "what" and "why" of goal pursuits. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.

• Dimidjian, S., et al. (2006). Randomized trial of behavioral activation, cognitive therapy, and antidepressant medication. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 74(4), 658–670.

• Paul, K. I., & Moser, K. (2009). Unemployment impairs mental health: Meta-analyses. Journal of Vocational Behavior, 74(3), 264–282.

• Spera, S. P., Buhrfeind, E. D., & Pennebaker, J. W. (1994). Expressive writing and coping with job loss. Academy of Management Journal, 37(3), 722–733.

• Stroebe, M., & Schut, H. (1999). The dual process model of coping with bereavement. Death Studies, 23(3), 197–224.