Als goed genoeg nooit goed genoeg voelt

Ik heb lang gedacht dat zelfvertrouwen ongeveer hetzelfde was als weten dat je goed genoeg bent. Achteraf denk ik dat mijn eigen zelfvertrouwen toch wat meer afhankelijk was van bewijs.

Ik was als kind “de slimme” - dat werd een soort identiteit. Ik was misschien niet de sociaalste of sportiefste, maar ik was slim. En in een onveilige thuissituatie wordt goed presteren makkelijk een manier om jezelf een gevoel van zekerheid te geven. Dat werkte eigenlijk jarenlang behoorlijk goed, tot ik tijdens mijn doctoraat terechtkwam tussen heel veel andere slimme mensen. Plots waren er afwijzingen, kritiek, mensen die meer wisten dan ik. Een succes kon ik makkelijk relativeren als geluk, terwijl één kritische opmerking dagenlang in mijn hoofd kon blijven hangen. Of ja dagen is misschien zelfs te bescheiden. Eerlijk gezegd zijn er bepaalde interacties die ik, ondanks een soms selectief geheugen, voor mijn geestesoog kan afspelen als een niet zo feel-good film.

Dat is het vervelendste aan jezelf leren waarderen voor wat je presteert: er is altijd opnieuw iets om te bewijzen, een volgende to do om af te vinken. Een diploma. Een goede job. Een promotie. Een succesvol project. Een mooi lichaam. Een perfecte partner. Een goede ouder zijn. Iemand die haar grenzen kent én haar deadlines haalt én gezond leeft én genoeg tijd maakt voor vrienden.

Succes als valkuil

De valstrik is dat je daar behoorlijk goed in kunt worden. Het loont, het brengt op: in sociale standing, waardering, een spiegelbeeld dat je bevalt, loon, succes. En dan doe je alles goed, terwijl je de hele dag vecht tegen je buikgevoel. Je kunt immers prima functioneren terwijl je ondertussen uitgeput raakt, je plezier verliest. Je blijft werken, afspraken nakomen, zorgen, organiseren en verantwoordelijkheid nemen. Maar als je dan toch luistert naar dat stemmetje in je hoofd dat zegt "ik word hier toch niet zo blij van", wordt self care een volgende to do om af te vinken, een skill die je wil leren beheersen. Zo blijft die hamstermolen die wij ons brein noemen eeuwig draaien.

Hoge standaarden hebben is op zichzelf niet problematisch (of toch niet uitsluitend). Het wordt vooral lastig wanneer fouten maken of niet voldoen je het gevoel geeft dat er iets mis is met jou. Een meta-analyse van 43 studies vond dat perfectionistic concerns - jezelf voortdurend beoordelen en bang zijn om tekort te schieten - sterk samenhangen met burnout (Hill & Curran, 2016).

De stem van de ander

Daar komt nog eens bij dat de stem die je in je eigen hoofd hoort die zegt "rust is iets dat pas je verdient nadat je hard hebt gewerkt", of "als je nu stopt dan ben je zwak", of "hulp vragen is anderen belasten" vaak niet eens onze eigen stem is. Het zijn lessen die we ons eigen hebben gemaakt uit boodschappen die we hebben meegekregen van figuren die ooit belangrijk waren voor onze ontwikkeling. Een ouder, een leerkracht, een baas, een partner. Die lessen hebben ons vaak mede gebracht waar we vandaag staan, met alles wat we bereikt hebben. Maar als mens is het ook belangrijk om soms onze rugzak even af te doen en te kijken wat we daar nu allemaal in hebben zitten. Of die regenjas vol goede bedoelingen wel nodig is voor de wandeling van vandaag, of vooral extra gewicht waar we zelf niet voor hebben gekozen.

Jaren heb ik gedacht dat ik me nooit meer "mezelf" ging voelen, maar ik weet nu dat ik niet minder ambitieus ben geworden. Ik vind het nog altijd leuk om te werken voor iets waar ik een passie voor voel. Maar ik (en mijn geliefden rond mij) geef mezelf intentioneel regelmatige check in momenten: hoe kan ik herkennen dat mijn emmer op sommige dagen leger is? Hoe kan ik die terug vullen voor al het water op is? En het allerbelangrijkste: hoe oefen ik mildheid voor mezelf op dagen dat ik terugval in bekende patronen van gas geven en niet achterom kijken? Zo vervang je, stapje per stapje, die oude lessen door een nieuwe stem.

En laat me je gerust stellen: er is wel degelijk ruimte voor een leven tussen “als ik dit niet goed doe, zegt dat iets over mij - de enige optie is succes” en “ik wil proberen om dit goed doen omdat ik daar plezier uit haal - als het niet lukt, ben ik een ervaring rijker".

Bronnen

Hill, A. P., & Curran, T. (2016). Multidimensional Perfectionism and Burnout: A Meta-Analysis.