Waarom zoveel (jong)volwassenen zich ongelukkig voelen — en waarom zingeving daar zo’n grote rol in speelt

Volgens het Foto van Vlaanderen onderzoek van VRT dat deze week in het nieuws was, ervaren mensen tussen ongeveer 18 en 45 jaar een duidelijke dip in hun geluksgevoel (bron). Terwijl kinderen vaak hoog scoren op levensgeluk, lijkt er vanaf de jongvolwassenheid iets te verschuiven. Veel mensen voelen zich moe, vastgelopen, leeg of vervreemd van zichzelf. Wat zit daar dan achter? Onderzoek van Harvard Graduate School of Education uit 2023 (bron) legde bloot dat veel jongvolwassenen hun ongeluksgevoel linken aan een gebrek aan zingeving. Maar liefst drie op de vijf jongvolwassenen in die studie gaven aan dat ze worstelen met een gebrek aan betekenis of doel in hun leven. Er wordt vaak lacherig gedaan over “de jeugd van tegenwoordig”, maar dat gebrek aan zingeving gaat veel dieper dan “niet weten wat je wil doen”. Het raakt aan iets existentieels: het gevoel dat je leven niet meer echt voelt alsof het van jou is.

Wanneer je leven niet meer aansluit bij wie je bent

Mensen bouwen hun leven vaak rond andermans verwachtingen. Rond waar ze goed in zijn – of toch in de ogen van anderen. Dat is ook logisch, want het is veilig. “Volwassen worden” betekent in het hoofd van velen toch je dromen en instincten achterlaten om verantwoordelijkheid op te nemen en je plek in de maatschappij op te nemen?

Maar competent zijn in iets betekent niet automatisch dat het ook betekenisvol voelt.

Je kan een succesvol leven leiden op papier, en je tegelijk innerlijk vervreemd voelen. Alsof je vooral functioneert. Alsof je voortdurend bezig bent met voldoen, zorgen, presteren of overleven zonder nog echt verbinding te voelen met jezelf. En dan zwijgen we nog over hoe de maatschappij kijkt naar mensen die niet zo makkelijk passen binnen wat onze samenleving ziet als “nuttig”.

Je existentiële zelf

Dat is waar het idee van je existentiële zelf belangrijk wordt: de kern van wie jij bent, waar jij voor staat, wat voor jou waardevol voelt los van sociale verwachtingen, verplichtingen of aangeleerde rollen. Wanneer er een (te) grote afstand ontstaat tussen je dagelijkse leven en die existentiële zelf, voelen veel mensen dat als leegte, uitputting, rusteloosheid of zelfs rouw. Een gevoel dat je ergens iets kwijt bent geraakt, maar er de vinger niet op kunt leggen. En dat verbinden we in ons hoofd jammer genoeg aan een gevoel van falen. Alsof we iets verkeerd aan het doen zijn - het leven zou toch niet zo moeilijk mogen voelen?

De burnout link

Die kloof tussen je existentiële zelf en je huidige zelfbeeld zien we ook vaak terug bij burn-out. Burn-out gaat niet alleen over te veel werken of te weinig rust nemen - vaak gaat het ook over langdurig leven vanuit een rol die vooral bepaald wordt door je nut voor anderen.

Je wordt waardevol omdat je zorgt, presteert, beschikbaar bent. Omdat je goed bent in wat je doet.

Maar ergens onderweg raak je verwijderd van belangrijke vragen zoals:

• Wat voelt betekenisvol voor mij?

• Wanneer voel ik me echt alive?

• Wie ben ik los van wat ik beteken voor anderen?

• Wat wil ik eigenlijk?

  
  

Je verliest je connectie met jezelf, je eigenaarschap. Veel mensen merken pas wanneer ze vastlopen hoeveel van hun identiteit opgebouwd is rond functioneren en presteren in plaats van rond verbinding met zichzelf.

Waarom therapie vaak draait om eigenaarschap

Veel van wat je in therapie doet, draait daarom uiteindelijk rond het herontwikkelen van dat eigenaarschap. Niet in de zin van “controle hebben over alles” (zet die illusie aub uit je hoofd), maar opnieuw contact maken met je grenzen, verlangens en waarden.

Therapie helpt dan om de afstand te verkleinen tussen je huidige zelfbeeld en je existentiële zelf. En dat voelt misschien eng, maar dat is omdat we vaak denken dat we meteen ons hele leven moeten omgooien. Vaak begint het echter veel kleiner: jezelf toestemming geven om keuzes te maken die echt bij je passen, en los te laten wat niet meer goed voelt.

Geluk is niet los te zien van context

Tegelijk is het belangrijk om niet alles te individualiseren. Geluksgevoel ontstaat nooit in een vacuüm. Iemands positie in de wereld, financiële stress, gezondheid, discriminatie, genderrollen, veiligheid en levenservaringen spelen allemaal een enorme rol.

Onderzoek toont bijvoorbeeld dat vrouwen wereldwijd gemiddeld significant hogere niveaus van ongeluk rapporteren dan mannen. In het Verenigd Koninkrijk blijkt die genderkloof qua grootte vergelijkbaar met verschillen in welbevinden tussen witte mensen als groep en mensen van kleur (bron).

Ook hier is de link met die existentiële kloof snel gelegd. Voor sommige groepen is het bijvoorbeeld extra moeilijk om een leven uit te bouwen dat echt afgestemd is op hun eigen noden, verlangens en identiteit. Vrouwen krijgen nog steeds vaker de impliciete verwachting om emotionele zorg te dragen voor anderen: de mentale last opnemen, relaties draaiende houden, anticiperen op behoeften. Mensen van kleur of neurodiverse personen ervaren dan weer vaak de druk om zichzelf voortdurend te bewijzen, competentie te tonen of “geen bevestiging te zijn” van bestaande vooroordelen.

Wanneer je voortdurend bezig bent met hoe je overkomt, wat anderen nodig hebben van jou, of hoe (on)veilig het is om volledig jezelf te zijn, blijft er vaak minder ruimte over om stil te staan bij wat jij zelf eigenlijk wil of nodig hebt. Dat maakt het veel moeilijker om keuzes te maken vanuit innerlijke richting in plaats van vanuit aanpassing, overleving of maatschappelijke druk.

Persoonlijk welzijn is dus nooit enkel een kwestie van “de juiste mindset”. Het ontstaat in interactie met de wereld rondom ons.

Wat kan je zelf doen?

Misschien moeten we de lat wat lager leggen. Niet focussen op jezelf “gelukkiger maken”, maar nieuwsgierigheid omarmen en jezelf opnieuw leren ontmoeten.

Hoe dan? Je kan een klein beginnetje maken door proberen stil te staan bij vragen zoals:

• Waar en wanneer voel ik verbinding, energie of levendigheid?

• Welke delen van mezelf krijgen momenteel geen ruimte?

• Welke keuzes maak ik vanuit angst, verwachting of plicht?

• Wat zou ik doen als ik meer op mijn eigen kompas durfde vertrouwen?

  
  

Geluk zit vaak minder in perfect functioneren, en meer in het gevoel dat je leven nog van jou is.