Burn-out als beroepsziekte? Wat het Europees Parlement zegt, en wat ik zelf zie

Deze week stemde het Europees Parlement in met een resolutie die vraagt om burn-out en andere psychosociale aandoeningen te erkennen als beroepsziekte. Vandaag gelden burn-out en vergelijkbare aandoeningen in de meeste lidstaten, ook in België, alleen als arbeidsgerelateerde ziekten. Een erkenning zou kunnen zorgen voor betere toegang tot zorg en een ruimere vergoeding. Ik las het nieuws als therapeut, als coach en als iemand die dit zelf heeft meegemaakt. Daarom wil ik er iets over zeggen.

Wat zeggen de cijfers

Volgens het Europees agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk staat 44 procent van de werknemers onder hoge druk, door tijdsnood of overbelasting. In België zijn volgens het Riziv meer dan 155.000 werknemers langdurig arbeidsongeschikt door burn-out of depressie, 32 procent meer dan in 2021. Ook zijn er indicaties dat digitalisering en artificiële intelligentie de psychosociale risico's hebben vergroot.

Hoe ga je om met zo'n complex probleem, als individu of als organisatie?

Wat ik elke week in mijn praktijk zie

Burn-out, piekeren, stress en perfectionisme zijn de thema's die ik wekelijks tegenkom bij mijn cliënten. En het gaat nooit om mensen die niet willen werken. Het gaat om mensen die te lang te veel hebben gedragen, hun signalen wegduwden en pas stilvielen toen hun lichaam dat voor hen deed.

De Wereldgezondheidsorganisatie omschrijft burn-out als een werkgerelateerd fenomeen dat ontstaat door chronische werkstress die niet goed beheerd wordt. De kenmerken zijn uitputting, mentale afstand of cynisme tegenover het werk en een gevoel van verminderde effectiviteit. Het is dus geen kwestie van zwak zijn of "niet kunnen omgaan met de realiteit". Wel is het zo dat je persoonlijke rugzak een deel kan uitmaken van de draaikolk: zowel van de weg naarbinnen, als van de ladder eruit.

Mijn eigen verhaal

Ik heb zelf ook een rugzak, en burn-out meegemaakt. Op een dag zat ik een meeting, over een takenpakket dat me niets meer kon schelen, en elk woord dat viel bevestigde in mijn hoofd "je weet niet waar je het over hebt, je gaat elk moment door de mand vallen". Een meeting die ik huilend verliet.

Ik herken het patroon van mijn cliënten dus ook uit mijn eigen leven. Toen ik jaren geleden ontslagen werd, stond ik gebroken op kantoor en was ik kwaad op mezelf omdat ik gevoelens had. Als kind droomde ik van een resetknop waarmee ik alles kon overdoen tot het perfect was. Wie zo leeft, leert vroeg dat doorgaan veiliger voelt dan stilstaan.

Sindsdien ben ik van onderzoek naar communicatie gegaan, naar een business school en uiteindelijk naar therapie en coaching. Elk van die stappen voelde in het begin als verlies of falen, en bleek achteraf een stuk van het antwoord.

Waarom perfectionisme en piekeren zo vaak meespelen

Onderzoek koppelt perfectionistische zorgen, zoals de angst om fouten te maken en het gevoel dat anderen perfectie van je verwachten, aan een hoger risico op burn-out (Hill & Curran, 2016). Piekeren speelt de rol van een motor die niet uit wil: je lichaam is stil, maar je hoofd blijft werken.

Dat betekent niet dat burnout aan de persoon ligt. Mensen met hoge eisen aan zichzelf belanden vaak op plekken die hoge eisen aan hen stellen, en dan versterken persoon en context elkaar. Denk dus even verder na als je manager zegt dat je met een attitudeprobleem zit - iets wat je vaker te horen zult krijgen als je een perceptief, communicatief persoon bent die problemen ziet en aankaart.

Persoon of systeem? Beide

Als je de reacties op het nieuws leest, zie je hoe gevoelig dit ligt. Sommigen vinden dat burn-out een persoonlijke verantwoordelijkheid is, anderen dat werkgevers meer moeten doen. Mijn ervaring is dat dit een valse tegenstelling is. Werkdruk, onduidelijke verwachtingen en gebrek aan ruimte voor herstel of erkenning maken mensen ziek. Tegelijk kunnen mensen leren om vroeger signalen te herkennen, grenzen te trekken en op een andere manier met hun eisen aan zichzelf om te gaan. Het ene vervangt het andere niet. Wel kunnen de twee elkaar een hand geven. Een werkplek kan bijvoorbeeld ook leren en groeien als ze openstaan voor het signaal dat werknemers sturen wanneer ze uitvallen met burnout.

Wat helpt, volgens mij

Ik werk oplossingsgericht, en dat betekent dat we niet alleen kijken naar wat misgaat, maar ook naar wat al werkt. Een paar dingen die ik vaak zie helpen:

• Vroeger stilstaan. Slaapproblemen, prikkelbaarheid, zin verliezen of fysieke klachten zijn signalen, geen karakterfouten. Geef jezelf tijd en ruimte om te reflecteren wat je buikgevoel je wil vertellen.

• Herstel als iets actiefs zien. Niet "als alles af is" rusten, maar rust inplannen als noodzakelijk deel van je to do lijst. En als het moeilijk is om te bedenken "wat geeft mij rust": denk eens na over wat je op dit moment zou doen als je je rustig zou voelen. De twee zijn vaak een vicieuze cirkel.

• Kleine stappen. Je hoeft niet alles te veranderen. Eén klein ding anders doen, en kijken wat er gebeurt, is al een begin. Stop vandaag bijvoorbeeld een half uurtje eerder en voel bij jezelf wat dit doet.

• Erover praten. Met je manager, een collega, iemand die niet oordeelt, of met een professional. Wat hierin kan helpen is voor jezelf en je gesprekspartner duidelijk maken waar je behoefte aan hebt: een luisterend oor? Oplossingen? Aanpassingen? Begrip en erkenning?

Loop je toch vast? Praat erover met je huisarts of met een therapeut. En heb je donkere gedachten, bel dan de Zelfmoordlijn op 1813.

Even kennismaken?

Bij Studio Halfvol in Sinaai begeleid ik mensen die te maken hebben met stress, uitputting, burn-out, piekeren of het gevoel zichzelf even kwijt te zijn. We werken aan meer zelfinzicht en aan opnieuw grip krijgen op je leven, op jouw tempo. Stuur me een mailtje op annebeth@studiohalfvol.be of maak een afspraak voor een kennismakingsgesprek via mijn online agenda.